در معنى نشأ و انشاء گفته‌اند ، نوعى پديد آمدن و پديد آوردن است ، آفريدن نيز پديد آوردن مىباشد . * ( وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ وَالأَفْئِدَةَ ) * مؤمنون : 78 . اوست كه براى شما گوشها ، چشمها و قلبها پديد آورد و آفريد . * ( وَأَنْشَأْنا بَعْدَها قَوْماً آخَرِينَ ) * انبياء : 11 . بعد از آنها قوم ديگرى پديد آورديم . نشأة : چنان كه در مصباح و صحاح گفته اسم مصدر است بمعنى پديد آمده و خلق شده . * ( ثُمَّ الله يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الآخِرَةَ ) * عنكبوت : 20 . سپس خدا خلقت ديگر را پديد ميآورد منظور قيامت است * ( وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الأُولى فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ ) * واقعة : 62 . حقّا كه خلقت اوّلى ( خلقت در دنيا ) را دانسته‌ايد چرا متذكَّر نميشويد . ناشئة : ممكن است مصدر باشد مثل عاقبة و عافية و ممكن است اسم فاعل باشد كه ناشىء بمعنى حادث و پديد آمده است . * ( إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَأَقْوَمُ قِيلًا ) * مزمّل : 6 . مراد از * ( « ناشِئَةَ اللَّيْلِ » ) * عبادتى است كه در شب پديد آمده و واقع شده يعنى عبادت شب محكمتر است در ثبات قدم و در صفاء نفس و بندگى حق و قويترين قول است در حضور قلب ، اين آيه تعليل آيات قبلى است كه فرموده : * ( قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا ) * . . . * ( وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا ) * احتمال داده‌اند كه ناشئة الليل اضافه ، صفت بر موصوف و مراد از ناشئة ، ليل باشد يعنى : شب پديد آمده محكمتر است از براى . . . * ( أَ وَمَنْ يُنَشَّؤُا فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصامِ غَيْرُ مُبِينٍ ) * زخرف : 18 . يا اختيار كرده آنكه را كه در زينت تربيت مىشود و در مخاصمه بيانش روشن نيست رجوع شود به « خصم » . * ( وَلَه الْجَوارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالأَعْلامِ ) * رحمن : 24 . براى خداست جارى شوندگان كه در دريا پديد آمده‌اند و مانند مرزها محسوس و آشكاراند . در « بحر » مشروحا توضيح داديم كه اين آيه با نهرهاى دريائى تطبيق مىشود .